De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) volgt de bestuurlijke en financiële verhoudingen in Nederland nauwgezet. Gemeenten, provincies en andere decentrale overheden staan onder druk: ze krijgen steeds meer taken, maar niet altijd voldoende middelen of ruimte om die goed uit te voeren. Dat leidt tot spanningen tussen rijk en regio, en tot onzekerheid bij bestuurders en inwoners. Met het raamwerk rust, reinheid en regelmaat biedt de ROB een perspectief op verbetering van deze verhoudingen.
- Rust staat voor stabiliteit in taken en verantwoordelijkheden. Decentrale overheden moeten weten waar ze aan toe zijn.
- Reinheid verwijst naar heldere rolverdelingen tussen rijk en decentrale overheden. Wie doet wat, en waarom?
- Regelmaat gaat over voorspelbare en structurele financiering, zodat beleid niet afhankelijk is van incidentele potjes.
- Disbalans duidt op situaties waarin deze principes worden geschonden – bijvoorbeeld als gemeenten taken krijgen zonder voldoende geld, of als het Rijk zich te veel bemoeit met lokale uitvoering.
De ROB pleit voor een fundamentele herziening van de taakverdeling en het financiële stelsel , zodat decentrale overheden hun rol in de democratische rechtsstaat volwaardig kunnen vervullen. Alleen met rust, reinheid en regelmaat kan disbalans worden voorkomen – en ontstaat er ruimte voor goed bestuur.
Uitleg financiële verhoudingen
De overheid moet veel doen voor het land.
Maar er is niet één overheid, er zijn er vele.
Het Rijk, de centrale overheid, zorgt bijvoorbeeld voor het leger, de AOW en de snelwegen.
Elke inwoner betaalt voor deze overheidstaken belasting aan het rijk.
Decentrale overheden, vooral gemeenten en provincies, hebben weer andere taken.
Een deel van die taken moet van het Rijk en een ander deel bepalen ze zelf.
Richten we ons op gemeenten, dan hebben zij taken zoals: schoolgebouwen en lokale wegen en jeugdzorg.
Daarvoor krijgen gemeenten geld van het Rijk en innen
de ze zelf wat belastingen.We moeten goed bijhouden welke taken dat precies zijn
en hoe gemeenten daarop kunnen sturen.En we moeten ervoor zorgen dat gemeenten genoeg geld krijgen...
voor wat er van hen wordt verwacht.
Dit alles roept vragen op.
Wat zijn de taken van de gemeente en voeren de gemeenten hun taken goed uit?
Krijgen ze daarvoor genoeg geld?
Hebben gemeenten grip op de risico's?
Het Rijk en de gemeente denken hier vaak anders over.
Dat leidt tot frictie.
Neem jeugdzorg:
Gemeenten zijn verantwoordelijk,
maar hebben beperkt invloed welk kind
welke jeugdzorg krijgt.Dat bepalen artsen deels.
De kosten van de jeugdzorg stegen veel harder...
dan het geld dat de gemeente er voor krijgt.
Of woningbouw:
Het Rijk bepaalt randvoorwaarden en subsidies.
Ook provincie stellen kaders.
De gemeenten moeten bouwen en dragen de financiële risico's.
De risico's voor de gemeenten mogen niet zo groot zijn dat de gemeente niet gaan bouwen.
Daarom moeten we de brei gaan ontwarren en terug naar de basis.
De Raad voor het Openbaar Bestuur geeft drie aanbevelingen voor verbetering.
Maak een volledig overzicht van
alle gemeentelijke en provinciale taken.Zorg voor passende bevoegdheden
en een bekostiging die aansluit op de bijbehorende risico's.Communiceer helder wie waarvoor verantwoordelijk is.
Zo kan elke overheid zijn democratische functies goed vervullen.
Het parlement kan dan controleren of de regering voldoende...
geld beschikbaar stelt voor alle taken van gemeenten en provincies.
Hun volksvertegenwoordigers kunnen dan controleren...
of hun besturen de middelen juist besteden en de taken goed uitvoeren.
Dat draagt bij aan het vertrouwen in de overheid...
en zo komt het fundament van ons openbaar bestuur weer in balans.
Recente adviezen
Uitgelicht
Factsheet financiële verhoudingen
De vaste commissie BZK heeft in juli 2026 de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) gevraagd om een factsheet over de financiële verhoudingen.
Lees verder
ROB-bijdrage voor Studiegroep Ibv
De overheid moet fundamenteel hervormen: duidelijke taken, eerlijke financiering en samenwerken aan maatschappelijke opgaven.
Studiegroep Interbestuurlijke Verhoudingen
Meters maken met medebewind
Over het parlementair budgetrecht en de gemeentefinanciën. Een advies in opdracht van de Eerste Kamer