Onze democratie kan niet zonder een gezond publiek debat – en juist dat ontbreekt. De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) publiceert daarom vandaag het rapport Herover de publieke sfeer. Wie waarborgt het maatschappelijk debat als de journalistiek onder druk staat? De ROB beschrijft daarin wat er nodig is voor een gezond publiek debat, en doet daarvoor een brede oproep aan de journalistiek en het openbaar bestuur.
Ons publieke debat vindt plaats in de publieke sfeer. Hierin voeren we het gesprek over wat goed is voor de samenleving als geheel. Mensen met uiteenlopende belangen en perspectieven ontmoeten er elkaar. Als de publieke sfeer goed functioneert, kunnen we op een constructieve manier met elkaar van mening verschillen.
Journalistieke waarden en werkwijzen als noodzaak
Binnen de publieke sfeer speelt de journalistiek een onmisbare rol. Ze zorgt voor een vruchtbaar publiek debat door onder meer evenwichtige berichtgeving, het controleren van feiten en het toepassen van hoor en wederhoor. Deze journalistieke werkwijzen waarborgen niet alleen ons gedeelde beeld van de werkelijkheid, maar ze helpen mensen ook kritisch te zijn en macht te bevragen. Op dit moment verliest de journalistiek echter terrein als gevolg van een aantal grote maatschappelijke en technologische ontwikkelingen.
Positief aan de opkomst van sociale media is dat meer mensen zich kunnen uiten en kunnen meedoen aan het publieke debat. Daar komt ook nieuwe, goede journalistiek uit voort. Tegelijkertijd komt het leeuwendeel van de content niet tot stand volgens journalistieke waarden en werkwijzen. De platforms ontmoedigen dat ook: algoritmen zijn afgesteld om juist ongenuanceerde, extreme uitingen te belonen. Journalistieke content sneeuwt hierdoor onder en dat ondermijnt het publieke debat. Om dit tegen te gaan moeten zowel de journalistiek als het openbaar bestuur meer doen om journalistieke waarden en werkwijzen te waarborgen.
Oproep aan journalistiek en overheid
De ROB roept journalisten op om hun journalistieke waarden en praktijken zichtbaarder te maken. Door transparanter te zijn over wat journalistiek werk inhoudt, kan het publiek zien wat journalistieke waarden en werkwijzen onderscheidt van andere informatiebronnen. Andere deelnemers aan het publieke debat kunnen ook weer leren van die waarden en werkwijzen.
De ROB roept het openbaar bestuur op om de voorwaarden te garanderen voor een publieke sfeer waarin journalistieke functies vervuld kunnen worden. Dat betekent bijvoorbeeld grote technologiebedrijven onderwerpen aan regels. Het betekent ook dat de staat altijd meer moet blijven doen om de controlerende rol van de journalistiek te faciliteren. Tot slot moet de overheid zich blijvend inzetten om de persvrijheid en persveiligheid in ons land te garanderen.