Bij de begroting voorzien gemeenten steevast grote tekorten. Is het niet in het komende jaar dan wel voor de komende jaren. Ondanks de oplopende tekorten op het sociaal domein, met name de jeugdzorg zien we bij de jaarrekening echter al jaren achtereen overschotten. De reserves lopen op, de investeringen blijven achter. Tegelijk staat geen enkele gemeente onder financieel toezicht.
Toezichthouders, accountants en controllers lijken vooral oog te hebben voor potentiële risico’s. Van politiek bestuurders mag worden verwacht dat zij zich richten op de maatschappelijke baten op de middellange termijn. Waar de markt het laat afweten om in maatschappelijke behoeften te voorzien vanwege de risico’s, mag van de overheid worden verwacht dat zij haar verantwoordelijkheid neemt. Grote maatschappelijke opgaven zoals woningbouw, verduurzaming, klimaat en zorgtransities komen zonder overheidsingrijpen immers niet van de grond. Maar hoe zit het dan met de risico’s? Dat was het thema van alweer de 9e Dag van de Financiële Verhoudingen op 16 april 2026, in Pauslhuize in Utrecht.
De Dag van de Financiële Verhoudingen stond in het teken van één centrale vraag: hoe houden gemeenten grip op hun financiële positie in een tijd van grote investeringsopgaven, groeiende risico’s en beperkte sturingsruimte bij medebewindstaken? Onder leiding van Mariëtte Hamer, voorzitter van de ROB en dagvoorzitter Elisabeth van den Hoogen werd dit thema breed belicht.
De aftrap kwam van Susanne Schilderman, wethouder van de gemeente Utrecht, die de risico’s in de verhouding tussen Rijk en gemeenten scherp uiteenzette. In het intermezzo dat daarop volgde, gingen essayisten Dylan Jong, Nils Nijdam en Ard Schilder in op de financiële risico’s van medebewindstaken.
In een vraaggesprek met Esther Rommel, gedeputeerde van de Provincie Noord-Holland, werd vervolgens ingezoomd op beleidsmatige afwegingen en de rol van provincies bij risicobeoordeling.
Na de pauze stond risicoacceptatie centraal, met reflecties van essayisten Jan Jacob Vogelaar, Maxim ter Hedde en Robert ’t Hart. Daarna sprak Han Weber, burgemeester van de gemeente Zuidplas, over investeren in onzekere tijden, gevolgd door een intermezzo over overschotten en het budgetrecht door Johan de Kruijff, Tom Overmans en Raymond Gradus.
De dag werd afgesloten door Philip van Veller, wethouder van Leidschendam-Voorburg, die de zaal meenam in sturen in de mist van risico’s en onzekerheden - een passende metafoor voor de uitdagingen waar gemeenten de komende jaren voor staan. De rode draad: gemeenten willen vooruit, maar zoeken ruimte, voorspelbaarheid en partnerschap. De dag bood daarvoor waardevolle inzichten.
Essaybundel
Bij de Dag van de Financiële Verhoudingen heeft de ROB een essaybundel uitgebracht, waarin experts vanuit verschillende invalshoeken ingaan op dit thema en bijbehorende vragen. De bundel vindt u hier.