De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) publiceert vandaag een discussienota als opmaat naar een advies over de digitale transitie en de democratie. In de nota stelt de ROB dat de beslissingsmacht van democratische instituties wordt beperkt door digitale systemen, die grotendeels in handen van private technologiebedrijven. We noemen dit: digicratie. Dit is het resultaat van de manier waarop de digitale transitie is gelopen: met te weinig ruimte voor democratische discussie, publieke waarden en doelstellingen die afwijken van bedrijfsvoerings- en commerciële belangen.
De digitale transitie heeft geleid tot ingrijpende veranderingen in de samenleving en in het openbaar bestuur. Al onze processen zijn aangepast om in digitale mallen te passen. Dat is met voorziene en onvoorziene voordelen én nadelen gepaard gegaan. Wie daar een grote invloed op hebben, zijn grote technologiebedrijven, vaak buiten de jurisdictie van Nederlandse en EU-wetgevers om. Dit resulteert in privacyschendingen, algoritmische discriminatie en een verzwakte trias politica.
Gebrek aan daadwerkelijke uitvoering
Hoewel oplossingen, zoals digitale autonomie en open standaarden, al decennia bekend zijn, ontbreekt het aan de bestuurlijke organisatie om hierin de nodige stappen te zetten. Het is geen gebrek aan ambitie, maar een gebrek aan daadwerkelijke uitvoering. Initiatieven zoals de Nationale Digitaliseringsstrategie (NDS) en de Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren bevatten goede plannen.
In de discussienota kijkt de ROB ook naar wat andere Europese landen doen, zoals Denemarken, Duitsland, Estland, Frankrijk en Oostenrijk, om digitale autonomie te versterken en publieke waarden te beschermen.
Adviestraject Digitalisering en democratie
De discussienota is onderdeel van het adviestraject Digitalisering en democratie. De notitie bouwt voort op eerdere ROB-adviezen (Zoeken naar Waarheid, 2019; Sturen of gestuurd worden?, 2021) en bevat nog geen aanbevelingen. De ROB gaat de komende maanden verder met deskundigen in gesprek over strategische oplossingsrichtingen. De resultaten verschijnen rond het einde van het jaar in een advies.