Deze publicatie van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) is een vervolg op de adviezen Afrekenen met disbalans en Meters maken met medebewind. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan de verkenning voor hoe te kunnen komen tot een nuttig overzicht van de medebewindstaken die het Rijk heeft opgedragen aan gemeenten en provincies. Dat overzicht is nodig voor een goed gesprek over de uitvoering van die taken. Informatie over die taken, zoals de bevoegdheden, middelen en risico’s die daarbij horen, moet in dat overzicht zijn opgenomen.
Vijf onderdelen waarover informatie in kaart moet worden gebracht
Voor het maken van een overzicht voor een goed gesprek over de uitvoering van medebewindstaken, ziet de ROB een aantal onderdelen waarover informatie in kaart moet worden gebracht.
1. De medebewindstaken: stel vast welke medebewindstaken gemeenten en provincies uitvoeren, inclusief de ambities die het Rijk daarbij heeft.
2. De daarbij passende bevoegdheden: vermeld welke bevoegdheden gemeenten en provincies hebben om die taak uit te voeren.
3. De financiële middelen: vermeld de budgetten die voor deze taken zijn toegevoegd aan het gemeente- en provinciefonds, en houd dat overzicht actueel.
4. De werkelijke kosten: bepaal ook wat de werkelijk gemaakte kosten zijn voor gemeenten en provincies om de taken uit te voeren.
5. Budget en kosten: maak een vergelijking van budget en kosten, zodat die verhouding structureel inzichtelijk wordt.
Voor het opstellen van deze onderdelen is het onvermijdelijk diverse keuzes en aannames te maken. Van belang daarbij is vooral dat in overleg tussen Rijk en decentrale overheden te doen, en die keuzes en aannames logisch en narekenbaar te maken. In deze publicatie gaat de ROB daar nader op in.
Waarom dit nodig is
Het gemeentefonds bedraagt in 2026 zo'n 48 miljard euro, het provinciefonds 4 miljard euro – grotendeels bestemd voor de uitvoering van vele tientallen medebewindstaken. Dat maakt de uitvoering van deze taken en de duidelijkheid daarover, met behulp van deze lijst, van (groot) belang.
Duidelijkheid over de medebewindstaken geeft aan wat de gemeenten en provincies moeten doen in opdracht van het Rijk, en ook wat gemeenten en provincies níét hoeven te doen van het Rijk. Dat beschermt de decentrale democratie. Het overzicht van medebewindstaken geeft ook aan waarover het kabinet verantwoording moet afleggen aan het parlement, en is daarmee van belang voor de nationale democratie.