Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft de Raad voor Cultuur, mede namens het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), om advies gevraagd voor het Programma Erfgoed en Overheid. Dit gezamenlijke programma van OCW, IPO en VNG is gericht op het duurzaam versterken van de uitvoering van erfgoedtaken bij gemeenten en provincies. Omdat het vraagstuk ook een bestuurskundige kant heeft, is ook de Raad voor het Openbaar Bestuur hierbij betrokken.
Financiële en bestuurlijke verhoudingen
Centraal staat de vraag hoe gemeenten, provincies en het Rijk de erfgoedzorg toekomstgericht kunnen vormgeven en borgen. Het advies richt zich op cultureel erfgoed in de fysieke leefomgeving: archeologie, gebouwd en aangelegd erfgoed en stedenbouw en landschap.
Het vraagstuk heeft elementen van bestuurlijke en financiële verhoudingen. Oftewel: hoe zijn de bevoegdheden, taken en samenwerking geregeld tussen het Rijk, provincies en gemeenten en hoe zijn de geldstromen en afspraken daarover geregeld tussen de verschillende overheidsslagen?
Aanleiding en planning
Aanleiding is dat de uitvoering van erfgoedtaken en het bestuurlijk draagvlak daarvoor onder druk staan. Tegelijkertijd staat Nederland voor grote ruimtelijke opgaven, zoals woningbouw, energietransitie en klimaatadaptatie. Die ontwikkelingen maken de vraag hoe erfgoedzorg toekomstbestendig kan worden georganiseerd extra urgent.
De minister heeft de raad gevraagd het advies in het eerste kwartaal van 2027 uit te brengen. Het advies moet als basis dienen voor richtinggevende keuzes voor de volgende fase van het Programma Erfgoed en Overheid.
Beeld: Carlijn Stortelder
v.l.n.r.: Freek Schmidt, Deirdre Carasso, Jan Jaap de Graeff, Annelies Kroeskamp, Paul Meurs
Commissie voor de voorbereiding van het advies
Voor de voorbereiding van het advies is een commissie samengesteld:
Jan Jaap de Graeff (voorzitter)
Associé bij Lysias Advies en voormalig voorzitter van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur. Daarvoor was hij onder meer algemeen directeur van Natuurmonumenten en dijkgraaf van het Hoogheemraadschap Schieland. Ook was hij onder meer voorzitter van de Unie van Waterschappen en plaatsvervangend voorzitter van de Commissie voor de milieueffectrapportage.
Paul Meurs
Partner en architect-onderzoeker bij Adviesbureau SteenhuisMeurs. Hij bekleedde eerder de leerstoel ‘Heritage and Cultural Value’ aan de TU Delft. Van 2006 tot 2018 was hij betrokken bij de herontwikkeling van Strijp R in Eindhoven en adviseerde over de herontwikkeling van tientallen erfgoedlocaties in Nederland.
Freek Schmidt
Hoogleraar geschiedenis van de architectuur en de leefomgeving aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Is bestuurder van MOOI Noord-Holland en lid van het Nationaal Adviespanel Erfgoedonderzoek. Was tot 2024 lid van de monumentenadviescommissie Amsterdam en is lid van de Commissie Post 65-monumenten bij de Raad voor Cultuur.
Annelies Kroeskamp
Expertlid van de Raad voor het Openbaar Bestuur. Gemeentesecretaris en algemeen directeur bij de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Lid van het Algemeen Bestuur van de Vereniging Gemeentesecretarissen en bestuurslid van de Thorbeckeleerstoel.
Deirdre Carasso
Lid van de Raad voor Cultuur en directeur van Bibliotheek Utrecht. Voormalig directeur van Museum Schiedam en daarvoor werkzaam bij Museum Boijmans Van Beuningen. Voorzitter van het Fentener van Vlissingenfonds.
Annet Pasveer (annet.pasveer@cultuur.nl), senior beleidsadviseur bij de Raad voor Cultuur, en Michael Mekel, plaatsvervangend secretaris-directeur bij de Raad voor het Openbaar Bestuur, zijn de secretarissen van de commissie.