De aarde warmt op. Het klimaat verandert. We liggen niet op koers om de klimaatdoelen te halen. Tegelijkertijd raakt de democratie óók oververhit. Twee hot topics komen samen: de aanpak van het klimaatvraagstuk én de versterking van de democratie. Hoe houden we het hoofd koel? De Wetenschappelijke Klimaatraad en de ROB zijn benieuwd naar perspectieven van jongeren en op zoek naar vernieuwende invalshoeken: van burgerberaden tot klimaatactivisme en van generatietoetsen tot praktische oplossingen.
Woensdagavond 12 november 2025 stond in het teken van democratie en klimaat. Onder het motto Keep it Cool kwamen bevlogen jongeren samen in het ministerie van Binnenlandse Zaken om, onder leiding van Jaap Tielbeke (adjunct-hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer), in gesprek te gaan over deze twee letterlijk en figuurlijk hot topics. Deze bijeenkomst werd georganiseerd door de Wetenschappelijke Klimaatraad, de Raad voor het Openbaar Bestuur en de Jonge Klimaatbeweging.
Het evenement was ook de aftrap van een essaywedstrijd waarin jongeren worden uitgenodigd hun visie te delen op de relatie tussen klimaat en democratie. De beste inzendingen komen in een essaybundel voor experts en beleidsmakers, die in 2026 verschijnt bij Amsterdam University Press.
Verslag bijeenkomst Keep it cool! 12 november 2025
Jaap Tielbeke heette iedereen welkom, en nodigde de aanwezigen uit om met elkaar in gesprek te gaan: “Op dit moment discussiëren topdiplomaten over het klimaatvraagstuk in Brazilië op de 30e COP. De uitkomsten hiervan moeten nog blijken, maar wellicht hebben wij hier ook wel interessante inzichten over de staat van onze democratie en het klimaat.”
De opening werd opgevolgd door een inspirerende keynote van Eva Rovers, schrijver van Waarom we politiek niet alleen aan politici kunnen overlaten en Nu is het aan ons, en directeur van Bureau Burgerberaad. Haar bijdrage begon met een zorgelijke constatering: het klimaat krijgt niet de aandacht die het verdient in de politiek. Ze vroeg zich af: “Hoe kan het dat we de gevaren al zo lang kennen, maar dat we niet doen wat nodig is?
De dreiging van klimaatverandering is al decennialang bekend. Zo stelde de Amerikaanse president Lyndon B. Johnson in 1965 al: “Deze generatie heeft de samenstelling van de atmosfeer wereldwijd veranderd met een constante toevoer van koolstofdioxide uit de verbranding van fossiele brandstoffen.” Toch blijft noodzakelijke actie uit, er gebeurt te weinig. Volgens Eva Rovers ligt een deel van het probleem in top-downbeleid dat onvoldoende aansluit bij de samenleving. Ze verwees naar de gele hesjes-protesten in Frankrijk als voorbeeld van hoe maatregelen die als opgelegd worden ervaren, juist averechts kunnen werken. Ook wees ze erop dat verkiezingen zelden de ruimte bieden om klimaat structureel op de agenda te houden: politici geven voorrang aan de korte termijn, uit angst kiezers te verliezen.
Wat is de oplossing? Eva Rovers pleit voor meer inspraak door burgers via burgerberaden, bestaande uit een representatieve afspiegeling van de samenleving. Onvrede over klimaatmaatregelen gaat vaak over het feit dat burgers zich niet gehoord voelen. Door zoveel mogelijk verschillende mensen een stem te geven bij het vormgeven van de maatregelen, ontstaan maatregelen die rekening houden met alle perspectieven en weinig blinde vlekken. Omdat inwoners geen rekening hoeven te houden met de volgende verkiezingen, blijken ze bovendien beter te kijken naar de lange termijn.
Hoe doen we dat precies? We kunnen leren van de landen om ons heen, legt Eva Rovers uit. Het Franse Convention Citoyenne pour le Climat, dat na de gele hesjes-protesten van start ging, begon alle bijeenkomsten met een fundamentele vraag aan alle deelnemers: “Wat is belangrijk voor jou in het leven?” Door te beginnen bij de waarden en zorgen van mensen zelf ontstond een gesprek over wat hen verbindt. Het bood een mooie gemeenschappelijke basis om het gesprek mee te starten. Want over de dingen die er echt toe doen in het leven, kunnen we elkaar vaak goed begrijpen. “Het burgerberaad voert geen debat, maar een dialoog. Dat helpt om common ground te vinden. Van daaruit zijn mensen in staat oplossingen te vinden voor de meest ingewikkelde problemen.”
Tot slot gaf Rovers enkele schrijftips voor jonge denkers die willen deelnemen aan de essaywedstrijd. Een essay, zo benadrukte ze, komt van het Franse essayer (proberen): “Moeilijk doen is makkelijk. Je hebt geen ingewikkelde woorden nodig: durf helder te zijn. Laat je boodschap zien én voelen, bijvoorbeeld met concrete verhalen. En bovenal: jij bent de brandstof. Vertel niet wat je denkt dat anderen willen horen, maar wat jou werkelijk bezighoudt.”
Na de keynote gingen Frank Hendriks (raadslid ROB), Behnam Taebi (raadslid WKR), Eva Rovers (Bureau Burgerberaad) en Daan Zieren (voorzitter JKB) met elkaar in en met de deelnemers in gesprek zoals verkiezingsdebatten, het Nationaal Burgerberaad en de generatietoets.
Iets wat iedereen is opgevallen: in de debatten rond de laatste ging het nauwelijks over klimaat; het onderwerp werd pas aan het einde van de campagne kort aangestipt. Bovendien ging het er vooral over hoe afwezig het thema in de debatten was geweest, en werd over de inhoud weinig gesproken. Daan Zieren vond dit een zorgelijke ontwikkeling: “Grote beslissingen zijn niet gemaakt de afgelopen jaren, en klimaat is naar de achtergrond geschoven.”
Frank Hendriks voegde daaraan toe dat de framing van het klimaatdebat grote invloed heeft: “Klimaat wordt steeds meer geframed als een ver-van-je-bedshow, in plaats van als iets dat direct invloed heeft op je leefomgeving. Daarom voelen mensen zich misschien minder verbonden met het onderwerp.” Volgens Behnam Taebi zijn ook transparantie en een brede visie belangrijke factoren: “Het is van belang om mensen te laten zien wat de dilemma’s en de complexiteit van de vraagstukken zijn. De discussie is vaak veel breder dan die wordt voorgedaan.”
Een opvallende gedachte die voorbijkwam van een deelnemer luidde: “Misschien is het juist goed als klimaat even buiten de politieke schijnwerpers blijft: mogelijk kan er dan met minder publiciteit meer vooruitgang worden geboekt.”
Met het oog op de komende gemeenteraadsverkiezingen werd de vraag gesteld hoe het onderwerp lokaal weer hoger op de agenda kan komen. Daan Zieren was hier hoopvol over: “Tijdens de laatste verkiezingen ging het nauwelijks over klimaat, maar lokaal gebeurt er juist heel veel op het gebied van klimaatadaptatie en –mitigatie, bijvoorbeeld via energiecoöperaties en zonnepanelen-initiatieven.”
Ook werd stilgestaan bij het eerste Nederlandse Nationaal Burgerberaad Klimaat. Hoe zorg je ervoor dat deelnemers goed geïnformeerd zijn? Eva Rovers benadrukte het belang van hoe je een beraad organiseert: “Mensen hebben tijd en toegang tot goede informatie nodig.” Ook rees de vraag hoe aanbevelingen kunnen landen en in hoeverre politici de uitkomsten ook daadwerkelijk zullen benutten. En wat is het belang van het betrekken van experts? Hoe ga je om met klimaatontkenning of extremere standpunten binnen zo een beraad? Deze vragen raken aan de bredere ‘democratieparadox’: hoe bied je binnen een democratie ruimte aan antidemocratische stemmen? Hierover legde Eva Rovers uit: “In een burgerberaad sluiten we niemand uit. Iedereen luistert naar elkaar, ook naar de stemmen waarmee je het fundamenteel oneens bent. Vaak blijken er dan toch overeenkomsten te zijn, zoals de zorg om de natuur of een schone leefomgeving.”
Hoopvol
Iris Sluiter, secretaris-directeur van de ROB sloot de bijeenkomst af: “Hoewel de avond begon met een zorgelijke stelling over de dreigingen voor zowel de democratie als het klimaat, hebben we gelukkig ook positieve verhalen kunnen horen over hoe democratie en klimaat elkaar wel kunnen versterken. Dit stemt hoopvol. We nodigen alle jonge denkers uit om hier verder over na te denken en een essay te schrijven voor de bundel.”